Genel - Tuğçe Turanlar

İlişkilerde Tekrar Eden Döngüler: Neden Hep Aynı Sorunlar?

user — Sat, 18 Sep 2021 18:32:42 +0000

İlişkilerde tekrar eden döngüler, pek çok kişinin deneyimlediği bir örüntüdür: farklı bir partner, yeni bir başlangıç ama bir süre sonra aynı tartışmalar, aynı kırgınlıklar, aynı uzaklaşma. Aslında mesele, göründüğünden çok daha derinde yatıyor.

Aynı Tartışmaların Tekrarlanma Sebebi: Duygusal Döngüler

İlişkilerdeki çatışmalar çoğu zaman konuyla değil, o konunun taşıdığı anlamla ilgilidir. Bulaşıklar, mesajlara geç dönmek, ev düzeni; bunlar genellikle yüzeyde görünen nedenlerdir. Altında ise çok daha temel sorular yatıyor olabilir: Önemli miyim? Güvende miyim? Beni bırakır mı?

Bu soruların kökleri çoğunlukla çocuklukta ya da erken ilişki deneyimlerinde bulunur. Bağlanma teorisi ve şema terapisi perspektifinden bakıldığında; insanlar yetişkinlik ilişkilerinde, erken dönemde karşılanmamış duygusal ihtiyaçlarını farkında olmadan yeniden canlandırma eğilimindedir. Bu bilinçli bir seçim değildir; daha çok tanıdık olana çekilmedir. Çünkü insan zihni, acı verici olsa bile tanıdık olanı öngörülebilir bulabilir.

İlişkilerde Tekrar Eden Döngüler: Yaklaşma-Uzaklaşma Örüntüsü

Tekrar eden ilişki örüntüleri genellikle şöyle işler:

Partnerlerden biri yoğun bir duygu yaşadığında içe çekilir. Diğeri bunu “umursamıyor” olarak okur ve bağ kurmak için daha fazla üzerine gider. İçe çekilen kişi bu yakınlaşma çabasını boğucu bir baskı gibi algılayıp daha da uzaklaşır. İki taraf da incinir; ama kimse karşı tarafın iç dünyasını tam olarak göremiyordur.

Bu, klasik bir yaklaşma-uzaklaşma döngüsüdür ve bağlanma örüntüleriyle doğrudan ilişkilidir.

Kaygılı bağlanma örüntüsüne sahip biri yakınlık ve güvence arayabilir; kaçıngan bağlanma örüntüsüne sahip biri ise yoğun yakınlık karşısında geri çekilebilir. İkisi bir araya geldiğinde, her iki tarafın da en derin korkularını harekete geçiren bir dinamik ortaya çıkabilir.

Psikanalitik ve dinamik perspektiften bakıldığında bu döngüler, kişinin geçmişini bugünde yeniden sahneleme girişimi olarak da anlaşılabilir. Sanki psike, henüz çözüme kavuşmamış bir şeyi farklı bir ortamda yeniden denemeye çalışır. Bu nedenle yeni bir partner, yeni bir sahne oluşturabilir; ama senaryo tanıdık kalır.

Şemalar İlişkilerde Nasıl Tetiklenir?

Şema terapisi literatüründe, erken dönem uyumsuz şemalar — terk edilme, değersizlik, güvensizlik, yetersizlik gibi — ilişki içinde tetiklendiğinde kişi genellikle üç başa çıkma tepkisinden birine yönelir: aşırı telafi — fazla kontrol, fazla yakınlık talebi — teslim olma — uyum sağlama, kendinden vazgeçme — ya da kaçınma — duygusal mesafe, kopukluk.

Sorun, bu tepkilerin çoğunlukla birbirini beslemesidir. Birinin aşırı telafi tepkisi, diğerinin kaçınma tepkisini tetikleyebilir. Ve döngü başlar.

Bu Döngüden Çıkmak Mümkün mü?

İlişkilerde tekrar eden döngüler, sinir sistemi düzeyinde de iz bırakır: sık tetiklenme, zamanla tetiklenme eşiğini düşürebilir ve kişi giderek daha hızlı savunmaya geçer. Döngüyü görebilmek, onun dışına çıkmanın ilk adımıdır. “O bunu yaptı çünkü beni önemsemiyor” düşüncesi yerini “O bunu yaptığında kendisi de tehdit altında hissediyor olabilir” anlayışına bırakmaya başladığında, aynı davranış farklı bir anlam taşımaya başlar.

Bu kolay değildir. Tetiklenmiş bir sinir sistemi, düşünme ve empati kurma kapasitesini geçici olarak daraltır. Bu yüzden “sadece iletişim kurun” tavsiyesi çoğu zaman yetmez; döngünün altındaki duygusal örüntülerin fark edilmesi ve ele alınması gerekir.

Bireysel terapi bu örüntülerin kişisel öyküyle bağlantısını kurmaya yardımcı olurken, çift terapisi her iki partnerin döngüyü birlikte görmesine ve yeni tepki yolları geliştirmesine zemin hazırlar.

Tekrar eden ilişki sorunları bir karakter kusuru değil, öğrenilmiş bir örüntüdür. Ve öğrenilmiş olan, yeniden öğrenilebilir.

İlişkilerde Tekrar Eden Döngüler: Neden Hep Aynı Sorunlar? yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.

Psikodinamik Terapi: Duygular, İlişkiler ve Bilinçdışı Süreçler

user — Sat, 18 Sep 2021 18:19:02 +0000

Psikodinamik terapi, kişinin bugünkü duygularını, ilişki kurma biçimlerini ve tekrar eden içsel çatışmalarını daha derinlikli biçimde anlamaya odaklanan bir terapi yaklaşımıdır. Bu yaklaşımda yalnızca görünen davranışlara değil; bu davranışların arkasında yer alan duygulara, geçmiş deneyimlere, bilinçdışı süreçlere ve kişinin kendisiyle kurduğu ilişkiye de bakılır.

Bazen kişi aynı ilişki sorunlarını tekrar tekrar yaşadığını, benzer duygusal döngülere girdiğini ya da nedenini tam açıklayamadığı yoğun tepkiler verdiğini fark eder. “Bunu neden hep böyle yaşıyorum?”, “Neden bazı ilişkilerde kendimi değersiz hissediyorum?”, “Neden yakınlık isterken aynı zamanda uzaklaşıyorum?” gibi sorular, psikodinamik terapinin çalışma alanına giren önemli sorulardır.

Psikodinamik Terapi Neyi Anlamaya Çalışır?

Psikodinamik terapide amaç, kişinin yaşadığı zorluğu yalnızca bugünkü olayla sınırlı biçimde ele almak değildir. Bugünkü duygusal tepkilerin, geçmiş yaşantılarla ve öğrenilmiş ilişki biçimleriyle nasıl bağlantı kurduğunu anlamaya çalışır.

Bu süreçte kişinin farkında olduğu düşüncelerin yanı sıra, farkında olmadan tekrar ettiği örüntüler de ele alınır. Örneğin kişi ilişkilerinde sürekli terk edilme korkusu yaşayabilir, eleştiriye aşırı duyarlı olabilir, ihtiyaçlarını ifade etmekte zorlanabilir ya da yakın ilişkilerde kendini geri çekebilir. Psikodinamik terapi, bu örüntülerin yalnızca “kişilik özelliği” olarak görülmesinden çok, kişinin iç dünyasında nasıl anlam kazandığını araştırır.

Geçmiş Yaşantılar Bugünkü İlişkileri Nasıl Etkiler?

Psikodinamik bakışa göre geçmiş, yalnızca hatırlanan olaylardan ibaret değildir. Çocuklukta kurulan ilişkiler, bakım verenlerle yaşanan deneyimler, duygulara verilen tepkiler ve kişinin erken dönemde kendisi hakkında geliştirdiği inançlar, yetişkinlikteki ilişkiler üzerinde iz bırakabilir.

Örneğin çocukken duyguları yeterince görülmeyen biri, yetişkinlikte ihtiyaçlarını dile getirmekte zorlanabilir. Sürekli eleştirilen biri, ilişkilerde onay arayışına daha açık hale gelebilir. Yakınlık içinde hayal kırıklığı yaşamış biri ise hem sevilmek isteyip hem de bağ kurmaktan kaçınabilir. Bu örnekler herkes için aynı şekilde işlemez; ancak psikodinamik terapi, kişinin kendi yaşam öyküsü içinde bu bağlantıları anlamaya çalışır.

Psikodinamik Terapide Ne Konuşulur?

Psikodinamik terapide kişinin bugünkü ilişkileri, tekrar eden duygusal döngüleri, geçmiş yaşantıları, kendisiyle ilgili inançları ve zorlandığı duygular ele alınabilir. Kişinin terapide kendini nasıl ifade ettiği, hangi duygulardan kaçındığı, hangi noktalarda zorlandığı ya da nasıl anlaşılmayı beklediği, iç dünyasına dair önemli ipuçları taşıyabilir.

Bu süreçte terapötik ilişki de önemli bir çalışma alanıdır. Çünkü kişinin terapi ilişkisinde ortaya çıkan beklentileri, kaygıları, yakınlık kurma biçimi ya da kendini koruma yolları, dış dünyadaki ilişki örüntülerini anlamaya yardımcı olur. Psikodinamik terapi hızlı çözümler sunmaktan çok, kişinin tekrar eden duygusal ve ilişkisel örüntülerini fark etmesine ve bunların kökenlerini anlamasına alan açar.

Psikodinamik Terapi Kimler İçin Uygundur?

Psikodinamik terapi; ilişki sorunları, tekrar eden duygusal döngüler, değersizlik hissi, suçluluk, kaygı, içsel çatışmalar, yakınlık kurma güçlüğü ve geçmiş yaşantıların bugünkü etkilerini anlamak isteyen kişiler için uygun bir çalışma alanı sunar. Ancak her terapi yaklaşımında olduğu gibi, psikodinamik terapi de herkes için aynı biçimde ilerlemez. Terapi süreci kişinin ihtiyaçlarına, yaşam öyküsüne, beklentilerine ve çalışma kapasitesine göre şekillenir.

Psikodinamik terapi, kişinin yaşadıklarını tek boyutlu açıklamalara indirgemez. Bunun yerine, belirtilerin ve ilişkisel zorlukların arkasındaki anlamı araştırır. Çünkü bazen insanın bugün yaşadığı şey, yalnızca bugüne ait değildir; geçmişten taşınan duygular, korunma yolları ve ilişki beklentileri bugünün içinde yeniden sahneye çıkabilir. Terapi süreci de bu sahneyi daha görünür, anlaşılır ve dönüştürülebilir hale getirmeyi amaçlar.

Ek Notlar

Psikodinamik terapi üzerine yapılan derlemeler, bu yaklaşımın yalnızca geçmişi konuşmaktan ibaret olmadığını; duygu, ilişki örüntüleri, savunmalar ve bilinçdışı süreçlerin bugünkü yaşantılarla bağlantısını anlamaya çalıştığını vurgular. Araştırmalar, psikodinamik psikoterapinin etkililiği konusunda ampirik kanıtların bulunduğunu ve terapiden sonra kazanımların bir süre daha gelişmeye devam edebileceğini göstermektedir.

Psikodinamik Terapi: Duygular, İlişkiler ve Bilinçdışı Süreçler yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.

Travma Terapisi ve EMDR: Geçmiş Yaşantıların Bugüne Etkisi

user — Sat, 18 Sep 2021 17:50:14 +0000

Travma terapisi ve EMDR, geçmiş yaşantıların bugünkü duygu, beden, ilişki kurma biçimi ve kendilik algısı üzerindeki etkisini anlamaya yardımcı olur. Geçmişte yaşanan zorlayıcı deneyimler bazen yalnızca “hatırlanan” olaylar olarak kalmaz; kişinin bugünkü kaygılarını, bedensel tepkilerini, ilişki kurma biçimini ve kendine bakışını etkilemeye devam eder. Travma denildiğinde çoğu zaman akla büyük, ani ve sarsıcı olaylar gelir. Ancak travmatik etki her zaman tek bir büyük olaydan ibaret değildir. Bazen uzun süre görülmemek, duygusal olarak ihmal edilmek, güvende hissetmemek, sürekli eleştirilmek ya da ilişkilerde tekrar tekrar incinmek de kişinin iç dünyasında derin izler bırakabilir.

Travma Bugünü Nasıl Etkiler?

Travmatik yaşantıların bugüne etkisi çoğu zaman doğrudan fark edilmez. Kişi “Ben neden bu kadar çabuk tetikleniyorum?”, “Neden bazı durumlarda bedenim hemen alarm veriyor?”, “Neden ilişkilerde güvende hissetmekte zorlanıyorum?” ya da “Neden geçmişte kaldığını düşündüğüm şeyler hala beni etkiliyor?” diye düşünebilir. Bu sorular, çoğu zaman geçmiş deneyimlerle bugünkü tepkiler arasındaki bağlantıya işaret eder.

Travma sonrası yaşanan tepkiler yalnızca zihinsel değildir; beden de geçmişin izlerini taşıyabilir. Kalp çarpıntısı, sıkışma hissi, mide sorunları, uyku problemleri, ani irkilmeler, donakalma, kaçınma ya da yoğun kaygı gibi belirtiler görülebilir. Bazı kişiler için travmanın etkisi panik belirtileriyle, bazıları için ilişkilerde aşırı tetikte olma haliyle, bazıları içinse kendini değersiz, yetersiz ya da suçlu hissetme biçiminde ortaya çıkabilir.

Travmatik anılar çoğu zaman yalnızca “olay bilgisi” olarak değil; duygu, beden duyumu, görüntü, inanç ve ilişki beklentileriyle birlikte depolanır. Bu nedenle kişi bugünde olsa bile, sinir sistemi geçmişteki tehdide benzer bir durum algıladığında sanki o olay yeniden oluyormuş gibi tepki verebilir.

EMDR Terapisi Travmatik Anılarla Nasıl Çalışır?

EMDR terapisi, travmatik anıların işlenmesi ve bu anılarla bağlantılı yoğun duygusal yükün azalması amacıyla kullanılan kanıta dayalı terapi yaklaşımlarından biridir. Açılımı “Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme” olan EMDR’de amaç, kişiyi zorlayıcı anıya kontrolsüz biçimde maruz bırakmak değildir. Terapötik süreç içinde güvenli bir çerçeve oluşturularak, geçmiş yaşantının bugünkü duygu, beden ve düşünce sistemi üzerindeki etkisi çalışılır.

EMDR sürecinde kişi geçmişte yaşadığı olayla bağlantılı olumsuz inançları, duyguları ve bedensel duyumları fark etmeye başlar. Örneğin “Ben güvende değilim”, “Ben değersizim”, “Ben suçluyum” ya da “Kontrol bende değil” gibi inançlar travmatik yaşantılarla birlikte güçlenmiş olabilir. Terapi sürecinde bu anılar yeniden işlendikçe, kişinin bugünkü yaşamında daha gerçekçi ve destekleyici anlamlar geliştirmesi mümkün hale gelir.

Travma Terapisinde Amaç Nedir?

Travma terapisi, kişinin geçmişi unutmasını ya da yaşananları önemsizleştirmesini hedeflemez. Amaç, geçmişte yaşananların bugün üzerindeki etkisini anlamak ve bu etkilerle daha düzenlenmiş bir şekilde temas kurabilmektir. Bazı durumlarda önce duygu düzenleme, güvenlik, beden farkındalığı ve ilişki örüntüleri üzerine çalışmak gerekebilir. Bu nedenle EMDR, mekanik bir teknikten çok, iyi değerlendirilmiş bir klinik sürecin parçası olarak düşünülmelidir.

Geçmiş değişmez; ancak geçmişin bugün üzerindeki etkisi çalışılabilir. Travma terapisi ve EMDR, kişinin yaşadıklarını yok saymadan, onlara bugünden daha güvenli ve düzenlenmiş bir yerden bakabilmesine yardımcı olabilir. Amaç, “olanları unutmak” değil; geçmişin bugünü yönetmesini azaltmak ve kişinin kendi yaşamıyla daha özgür bir ilişki kurabilmesini desteklemektir.

Ek Notlar

EMDR’de danışan, travmatik anıyı zihnine getirirken aynı anda göz hareketleri, sesler ya da dokunsal uyaranlar gibi iki yönlü uyarımlara odaklanır. Bu süreç, kişinin geçmişteki bilgiyi işlerken aynı anda bugünde ve güvende kalmasına yardımcı olmayı hedefler.

Travma Terapisi ve EMDR: Geçmiş Yaşantıların Bugüne Etkisi yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.