Bir anı hâlâ hatırlanabilir; ancak artık eskisi kadar sarsıcı, yakıcı, bedensel olarak tetikleyici ya da bugünde yaşanıyormuş gibi olmayabilir.

Travma sonrası stres bozukluğu, yani TSSB, kişinin geçmişte yaşadığı bir olayı bugün hâlâ yoğun biçimde taşımasına neden olabilir. Travmatik anı yalnızca zihinde hatırlanan bir olay gibi kalmaz; bedende, duygularda, ilişkilerde ve güvenlik algısında tekrar tekrar canlanabilir.

Bazı kişiler için bir ses, koku, yer, yüz ifadesi, ilişki sahnesi ya da beden duyumu geçmişteki travmatik yaşantıyı bugüne taşır. Kişi o anda yalnızca “hatırlıyor” gibi değil, sanki olay yeniden oluyormuş gibi hissedebilir.

Bu yazıda EMDR’nin travmatik anıları silip silmediğini, anıların duygusal yükünün nasıl azalabileceğini, SUD ölçeğinin ne anlama geldiğini ve 2025 yılında yayımlanan bir araştırmanın bu konuda ne gösterdiğini ele alacağız.

Travmatik Anılar Neden Bugünde Yaşanıyormuş Gibi Hissedilir?

Travmatik yaşantılar bazen sıradan anılar gibi işlenmez. Normalde geçmişte yaşanan bir olay zamanla zihinsel bir anıya dönüşür; kişi onu hatırlayabilir ama o anın içindeymiş gibi yaşamaz.

Travmatik anılarda ise durum farklı olabilir. Anı, yalnızca bir bilgi olarak değil; yoğun duygu, beden tepkisi, korku, çaresizlik, utanç ya da alarm haliyle birlikte saklanmış gibi hissedilebilir.

Bu nedenle kişi travmayı hatırlatan bir uyaranla karşılaştığında bedeni hızla tepki verebilir:

Kalp çarpıntısı.
Nefes sıkışması.
Kas gerginliği.
Donakalma.
Kaçma isteği.
Yoğun korku.
Öfke ya da panik.
Bedenden kopmuş gibi hissetme.

Burada sorun, kişinin “geçmişi düşünmesi” değildir. Sorun, geçmişin bedende ve sinir sisteminde hâlâ bugünkü bir tehdit gibi yaşanabilmesidir.

EMDR Travmatik Anıları Siler mi?

Hayır. EMDR travmatik anıları silmez. Böyle bir hedef gerçekçi de değildir. EMDR’nin amacı, kişinin yaşadığı olayı hafızadan çıkarmak ya da unutturmak değildir.

Daha doğru ifade şudur: EMDR, travmatik anının kişide yarattığı duygusal ve bedensel yükün azalmasına yardımcı olmayı hedefler.

Bir anı hâlâ hatırlanabilir; ancak artık eskisi kadar sarsıcı, yakıcı, bedensel olarak tetikleyici ya da bugünde yaşanıyormuş gibi olmayabilir.

Kişi terapi sürecinden sonra şunu deneyimleyebilir:

“Anı hâlâ var ama artık beni içine çekmiyor.”
“Hatırlıyorum ama bedenim eskisi gibi kilitlenmiyor.”
“Olanı biliyorum ama artık bugünde olduğumu daha iyi hissediyorum.”
“Anı eskisi kadar canlı ve acı verici değil.”

Bu nedenle EMDR’de iyileşme, “anı kayboldu” şeklinde değil; “anı ile kurulan ilişki değişti” şeklinde düşünülebilir.

TSSB Belirtilerinde Travmatik Anıların Rolü

Travma sonrası stres belirtilerinde travmatik anılar merkezi bir yer tutabilir. TSSB yaşayan kişilerde yalnızca geçmişteki olayı hatırlamak değil, o olayın etkilerini bugünkü yaşamda yeniden yaşamak söz konusudur.

TSSB belirtileri şunları içerebilir:

İstemeden zihne gelen anılar.
Kabuslar.
Travmayı hatırlatan durumlardan kaçınma.
Yoğun kaygı ve tetikte olma hali.
Ani irkilme.
Uyku sorunları.
Bedensel gerginlik.
Suçluluk, utanç ya da kendini sorumlu tutma.
Öfke, huzursuzluk ya da donukluk.
İlişkilerde güvensizlik veya uzaklaşma.
Günlük işlevsellikte zorlanma.

Bu belirtiler tek başına tanı koymak için yeterli değildir. Tanı, belirtilerin süresi, yoğunluğu, kişinin yaşamını ne kadar etkilediği ve başka ruhsal ya da tıbbi durumlarla ilişkisi değerlendirilerek bir uzman tarafından konur.

EMDR’de SUD Ölçeği Nedir?

EMDR çalışmalarında travmatik anının kişide yarattığı rahatsızlık düzeyini takip etmek için sık kullanılan ölçümlerden biri SUD ölçeğidir.

SUD, “Subjective Units of Disturbance” ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede “öznel rahatsızlık düzeyi” olarak düşünülebilir.

Bu ölçekte kişi, belirli bir anıyı düşündüğünde yaşadığı rahatsızlığı genellikle 0 ile 10 arasında değerlendirir:

0: Hiç rahatsızlık yok.
10: Dayanılması çok güç, en yüksek rahatsızlık düzeyi.

Örneğin kişi travmatik bir anıyı düşündüğünde rahatsızlık düzeyini 9 olarak bildiriyorsa, bu anının hâlâ yüksek duygusal ve bedensel yük taşıdığı düşünülebilir. Terapi sürecinde bu puanın azalması, kişinin anıyla kurduğu ilişkinin değişmeye başladığını gösterebilir.

SUD puanı tek başına tüm terapi sonucunu açıklamaz. Ancak terapist ve danışan için süreci izlemeye yardımcı olan önemli bir klinik göstergedir.

Travmatik Anıların Duygusal Yoğunluğu Nasıl Ölçülür?

Travmatik anıların duygusal yoğunluğu, kişinin o anıya verdiği öznel tepki üzerinden değerlendirilir. Bu tepki yalnızca düşünsel değildir; beden, duygu ve inanç düzeyinde de hissedilebilir.

Bir anı düşünüldüğünde kişi şu alanlarda rahatsızlık yaşayabilir:

Korku.
Utanç.
Çaresizlik.
Öfke.
Suçluluk.
Bedensel sıkışma.
Kalp çarpıntısı.
Donma ya da kaçma isteği.
“Ben güvende değilim” gibi olumsuz inançlar.

EMDR sürecinde bu rahatsızlık düzeyinin zaman içinde nasıl değiştiği izlenebilir. Bazen kişi başlangıçta çok yoğun bir rahatsızlık hissederken, seans ilerledikçe anının uzaklaştığını, görüntünün değiştiğini, bedenin gevşediğini ya da duygunun hafiflediğini fark edebilir.

Bu değişim, anının silindiği anlamına gelmez. Daha çok, anının artık sinir sistemi üzerinde aynı yoğunlukta etki yaratmadığını gösterebilir.

2025 EMDR Çalışması Ne Gösteriyor?

2025 yılında European Journal of Psychotraumatology dergisinde yayımlanan bir çalışma, EMDR seansları sırasında travmatik anıların duygusal yoğunluğundaki değişimin TSSB belirtilerindeki iyileşmeyle ilişkili olup olmadığını inceledi.

Çalışmada 125 TSSB hastası yer aldı. Katılımcılar altı günlük yoğun bir tedavi programına katıldı. Bu program yalnızca EMDR’den oluşmuyordu; EMDR seanslarına ek olarak uzamış maruz bırakma, psiko-eğitim ve fiziksel aktivite oturumları da vardı.

Bu ayrım önemlidir. Çünkü çalışmanın sonuçlarını “tek başına EMDR tüm iyileşmeyi sağladı” şeklinde yorumlamak bilimsel olarak fazla güçlü olur. Daha doğru yorum şudur:

Yoğun bir travma tedavi programı içinde, EMDR seanslarında travmatik anıların duygusal yoğunluğundaki azalma, TSSB belirtilerindeki azalmayla ilişkili bulunmuştur.

Araştırmacılar EMDR seanslarının başında ve sonunda travmatik anıların SUD puanlarını kaydetti. Böylece duygusal yoğunluktaki değişim ile tedavi sonrasındaki belirti değişimi arasında ilişki olup olmadığı incelendi.

Duygusal Yoğunluk Azaldığında Ne Değişir?

Çalışmanın bulgularına göre, EMDR seansları sırasında travmatik anıların duygusal yoğunluğunda daha fazla azalma yaşayan kişilerde, TSSB belirtilerindeki düşüş de daha güçlüydü.

Başka bir deyişle, anıya eşlik eden rahatsızlık düzeyinin azalması, tedavi sonucuyla ilişkili önemli bir gösterge olarak öne çıktı.

Bu bulgu EMDR’nin klinik mantığıyla uyumludur. EMDR’de amaç, travmatik anının kişide yarattığı duygusal ve bedensel yükü azaltmak, anının geçmişte yaşanmış bir olay olarak daha işlenmiş ve yönetilebilir hale gelmesine yardımcı olmaktır.

Ancak duygusal yoğunluğun azalması tek başına tüm iyileşmeyi açıklamaz. TSSB tedavisinde güvenli terapötik ilişki, doğru değerlendirme, uygun teknik seçimi, hazırlık aşaması, eşlik eden belirtiler ve kişinin yaşam koşulları da önemlidir.

SUD Puanının Düşmesi Ne Anlama Gelir?

Bir travmatik anıya verilen SUD puanının düşmesi, kişinin o anıyla kurduğu ilişkinin değişmeye başladığını gösterebilir.

Örneğin kişi başlangıçta bir anıyı düşündüğünde 9 düzeyinde rahatsızlık hissederken, süreç içinde bu rahatsızlık 3’e ya da 2’ye düşebilir. Bu, anının tamamen silindiği anlamına gelmez. Daha çok, anının bugünkü sinir sistemi üzerindeki yükünün azaldığını düşündürebilir.

Danışan açısından bu bazen şöyle deneyimlenebilir:

“Anı hâlâ var ama artık daha uzakta.”
“Bedenim eskisi kadar alarma geçmiyor.”
“Bunu hatırlayınca tamamen dağılmıyorum.”
“Geçmişte olduğunu daha iyi hissediyorum.”
“Artık kendimi daha fazla bugünde tutabiliyorum.”

Bu tür değişimler, travmatik anının yeniden işlenme sürecinde önemli olabilir.

EMDR Sürecinde Küçük Hafiflemeler Neden Önemlidir?

Travma çalışmasında iyileşme her zaman dramatik ve bir anda olan bir şey değildir. Bazen küçük değişimler klinik olarak çok anlamlıdır.

Bir anının eskisi kadar canlı görünmemesi.
Bedensel gerginliğin azalması.
Duygunun yoğunluğunun düşmesi.
Anıdan sonra toparlanmanın kolaylaşması.
Kişinin kendini daha fazla bugünde hissedebilmesi.
Olaya dair inancın değişmeye başlaması.

Bu değişimler bazen danışan tarafından “küçük” gibi görülebilir. Ancak travmatik anılarla çalışırken, sinir sisteminin daha az alarm vermeye başlaması önemli bir ilerlemedir.

İyileşme, her zaman “artık hiçbir şey hissetmiyorum” demek değildir. Bazen “hissediyorum ama artık beni bütünüyle ele geçirmiyor” demektir.

Travmatik Anılarla Çalışırken Nelere Dikkat Edilmeli?

Travmatik anılarla çalışmak hassas bir süreçtir. EMDR terapisi mutlaka bu alanda eğitimli bir uzman tarafından uygulanmalıdır.

Dikkat edilmesi gereken bazı noktalar şunlardır:

Kişinin güvenliği ve stabilizasyonu değerlendirilmelidir.
Travmatik anıya çok hızlı girilmemelidir.
Dissosiyatif belirtiler varsa dikkatli çalışılmalıdır.
Kişinin seans sonrası nasıl düzenlendiği takip edilmelidir.
Hedef anılar dikkatle seçilmelidir.
Terapi süreci kişinin hızına ve dayanıklılığına göre ilerlemelidir.
EMDR, gerekli durumlarda diğer psikoterapi ve psikiyatrik desteklerle birlikte düşünülmelidir.

Bu süreçte amaç kişinin geçmişi yeniden yaşaması değil; geçmişin bugünkü etkisini daha güvenli bir şekilde işlemesidir.

EMDR Her Travma İçin Uygun mudur?

EMDR, travma sonrası stres belirtileri için güçlü kanıt desteğine sahip travma odaklı yaklaşımlardan biridir. American Psychological Association, EMDR’yi TSSB tedavisinde kullanılan psikoterapi yaklaşımları arasında ele alır.

Ancak bu, her kişi için aynı hızda ya da aynı biçimde uygulanacağı anlamına gelmez. Özellikle karmaşık travma, dissosiyatif belirtiler, yoğun duygu düzenleme güçlüğü, kendine zarar verme riski, aktif madde kullanımı ya da ağır kriz durumlarında önce güvenlik ve stabilizasyon çalışmaları gerekebilir.

Bazı kişiler için EMDR doğrudan hedef anılarla çalışmaya geçebilirken, bazı kişilerde hazırlık aşaması daha uzun sürebilir. Terapistin kişinin klinik durumunu, yaşam koşullarını, destek sistemini ve risk alanlarını dikkatle değerlendirmesi gerekir.

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Aşağıdaki durumlarda bir ruh sağlığı uzmanından destek almak önemlidir:

Travmatik anılar istemsiz biçimde zihne geliyorsa.
Kabuslar ya da uyku sorunları devam ediyorsa.
Belirli sesler, kokular, yerler ya da ilişkisel durumlar yoğun biçimde tetikliyorsa.
Kişi travmayı hatırlatan durumlardan sürekli kaçınıyorsa.
Bedensel alarm, panik, donakalma ya da öfke patlamaları yaşanıyorsa.
Günlük işlevsellik, ilişkiler veya iş yaşamı etkileniyorsa.
Kişi kendini güvende hissetmekte zorlanıyorsa.
Kendine zarar verme düşünceleri varsa.

Travma belirtileri kişinin yaşamını belirgin biçimde etkiliyorsa destek almak önemlidir. EMDR düşünülecekse, terapistin EMDR eğitimi almış olması ve travma, dissosiyasyon ve risk değerlendirmesi konusunda deneyimli olması gerekir.

EMDR sürecinin genel işleyişi, hangi durumlarda değerlendirilebileceği ve terapi sürecinin nasıl ilerlediği hakkında daha kapsamlı bilgi için EMDR Terapisi sayfasını inceleyebilirsiniz.

EMDR Anıları Siler mi? Anı Silinmez, Yükü Değişebilir

EMDR travmatik anıları silmez. Ancak travmatik anının bugünkü yaşamda yarattığı duygusal ve bedensel yükün azalmasına yardımcı olabilir.

2025 yılında yayımlanan çalışma, EMDR seansları sırasında travmatik anıların duygusal yoğunluğundaki azalmanın TSSB belirtilerindeki düşüşle ilişkili olduğunu göstermiştir. Ancak çalışma yoğun bir tedavi programı içinde yapıldığı için, sonuçlar dikkatli yorumlanmalıdır.

Bu bulgu yine de klinik açıdan önemlidir: Travmatik anının yarattığı rahatsızlık azaldığında, kişi geçmişi artık bugünün içinde aynı güçle taşımayabilir.

İyileşme, travmayı unutmak değil; travmanın bugünkü yaşam üzerindeki ağırlığını azaltmaktır.

Okuyucu İçin Not

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Tanı, tedavi ya da terapi önerisi yerine geçmez. Travma sonrası stres belirtileri, yoğun kaygı, dissosiyatif belirtiler, kendine zarar verme düşünceleri ya da işlevsellik kaybı yaşıyorsanız bir ruh sağlığı uzmanından bireysel değerlendirme almanız önemlidir.

Kaynak: The relationship between changes in emotional intensity and treatment outcome in PTSD patients in EMDR therapy.

EMDR Anıları Siler mi? yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.

Travmanın Doğası ve Etkileri

Travma, yalnızca zihinsel bir deneyim değildir. Bedenimizde de derin izler bırakır. Dr. Bessel van der Kolk’un The Body Keeps the Score kitabında belirttiği gibi, travmatik anılar beynimizin normal işleyişini kesintiye uğratır ve sinir sistemimizi etkiler. Bu etkiler, güvenlik hissimizi bozarak “geçmişte sıkışıp kalmış” gibi hissetmemize neden olur.

Travma terapisi, bu anıları tekrar tekrar konuşarak acıyı derinleştirmez. Bunun yerine, bu anılar üzerinde çalışarak onların üzerimizdeki kontrolünü azaltmayı ve daha dengeli bir yaşam sürdürmeyi hedefler.

Dayanıklılık Penceresi: Güvende Hissetmek

Travma terapisi sırasında, bireyin “dayanıklılık penceresi” içinde çalışması büyük önem taşır. Bu kavram, Dr. Dan Siegel tarafından geliştirilmiş ve kişinin duygusal olarak dengede kalabileceği, zor duygularla başa çıkabileceği alanı ifade eder. Terapistler, bireyin bu pencere içinde kalmasına yardımcı olarak, terapi sürecinin yeniden travmatize edici olmasını önler.

Dayanıklılık penceresi içinde kalan birey:

• Zorlayıcı duygularla başa çıkabilir.
• Anda kalmayı başarabilir.
• Duygusal dengesini yeniden kazanabilir.

Travmanın Bedensel Boyutu

Travma yalnızca zihnimizde değil, bedenimizde de yaşar. Peter Levine’nin geliştirdiği Somatik Deneyimleme yöntemi, bedenimizde depolanan travma izlerini anlamaya ve serbest bırakmaya odaklanır. Bu süreçte, bedenimizdeki travmatik enerjiyi fark eder ve yönetmeyi öğreniriz.

Aynı şekilde, EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme) yöntemi de travmatik anıların işlenmesine olanak tanır. Bu yöntem sayesinde, geçmişte “kilitli” kalan travmatik anılarımızı güvenli bir şekilde yeniden işler ve üzerimizdeki etkilerini azaltırız.

Parça Çalışması: Kendimizi Tanımak

Travma terapisi, bireyin içsel dünyasını keşfetmesine de yardımcı olur. Richard Schwartz’ın İçsel Aile Sistemi Terapisi yaklaşımında, bireyin içindeki farklı parçaların travmatik deneyimlere karşı savunma mekanizması geliştirdiği vurgulanır. Bu parçalar, çoğu zaman korku, öfke veya korunma duygularını taşır.

Terapide bu parçalarla savaşmak yerine, onları anlamak ve kabul etmek hedeflenir. Bu sayede, kendi içsel bütünlüğümüzü yeniden inşa ederiz.

Çift Farkındalık: Geçmiş ve Şimdi Arasında Dengede Kalmak

Travma terapisi, bireyin bir yandan geçmişteki anıları işlerken diğer yandan şu anda güvende olduğunun farkında olmasını sağlar. Çift farkındalık yaklaşımı, bireyin:

• Travmatik anıları yeniden işlerken bunaltıcı hissetmesini önler.
• Anda kalma becerisini geliştirir.
• Güvenli bir alan yaratarak iyileşme sürecine destek olur.

Travma Terapisinin Nihai Amacı

Travma terapisi, kırılmış olanı düzeltmekle ilgili değildir. Aksine, bireyin kendi gücünü keşfetmesine ve yaşamına daha anlamlı bir şekilde devam etmesine olanak tanır. Travmanın bozduğu yönleri yeniden inşa etmek, içsel bütünlüğü sağlamak ve şefkatle kendimize yaklaşmak, bu sürecin sunduğu en kıymetli hediyelerdir.

Travma terapisi sayesinde, geçmişin ağırlığından kurtularak kendimizle ve hayatımızla yeniden bağ kurabiliriz.

Klinik Psikolog Tuğçe Turanlar

Online psikolojik danışmanlık randevusu almak için yulepsikoloji@gmail.com adresine mail atabilir ya da 0532 053 3992 whatsapp üzerinden mesaj atarak iletişime geçebilirsiniz.

Kaynaklar

• Levine, P. A., & Frederick, A. (2015). Kaplanı uyandırmak: Travmayı iyileştirmek (Z. Yalçınkaya, Çev.). İstanbul: Butik Yayıncılık.
• Shapiro, F. (2017). EMDR: Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme (3. baskı). İstanbul: Okuyan Us Yayınları.
• Siegel, D. J. (1999). Gelişen Zihin: İlişkiler ve Beynin Kim Olduğumuzu Şekillendirmesi (Çev. İ. Y. Altınışık). İstanbul: Alfa Yayınları.
• Van der Kolk, B. A. (2019). Beden kayıt tutar: Beyin, zihin ve bedenin travmayı iyileştirmesi (A. Aydoğan, Çev.). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
• Schwartz, R. C. (1995). İçsel Aile Sistemleri Terapisi (Çev. İ. Y. Altınışık). İstanbul: Alfa Yayınları.

Travma Terapisi: Gerçek Nedir? yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.

Travma, insan davranışını derinden etkiler ve hayatta kalmak için içgüdüsel tepkileri tetikler. Bu tepkiler;  Savaşma, Kaçma, Donma ve Boyun Eğme olarak kategorize edilir.

Savaşma

Tehlike hissettiğinizde gösterdiğiniz bir savunma türüdür. Örneğin, biri sizi korkutuyorsa, karşılık vermek için bağırabilir veya kızabilirsiniz. Bu kendinizi nasıl koruduğunuzu ve neye sınır koyduğunuzu gösterir.

Kaçma

Tehlikeli veya stresli bir durumda, ortamdan hızla uzaklaşma isteğinizdir. Mesela, bir tartışmadan koşarak uzaklaşabilirsiniz ya da üzücü bir konuyu görmezden gelebilirsiniz. Bu tehlikelerden nasıl kaçtığınızı ve sorunlarla nasıl başa çıktığınızı gösterir.

Donma

Ne savaşabileceğiniz ne de kaçabileceğiniz bir durumda olduğunuzda hareketsiz ve sessiz kalırsınız. Bu vücudunuzun aşırı stres altında kendini koruma yoludur. Ne yapacağınızı bilemezsiniz, sadece beklersiniz.

Boyun Eğme

Bir tehdidi yatıştırmak ya da birini memnun etmek için kendi ihtiyaçlarınızı ve sınırlarınızı görmezden gelirsiniz. Örneğin, tartışmaları önlemek için her zaman başkalarının dediğini yaparsınız. Başkalarını memnun etmeye odaklanarak kendinizi korursunuz.

Bu tepkiler, beyin fonksiyonları ve sinirsel bağlantılarla yakından ilişkilidir. Örneğin, travma sonrası stres bozukluğu (TSSB)  beyin yapısında ve işlevlerinde değişikliklere neden olur. Travmanın neden olduğu stres ve kaygı durumları, beynin farklı bölümlerinde, özellikle amigdala ve medial prefrontal kortekste farklı tepkiler üretir. Bu tepkiler bireyin travma sonrası yaşadığı deneyimleri ve tepkileri anlamamızda önemli bir rol oynar.

Sonuç olarak, travma tepkileri, bireylerin tehlikeli durumlarda hayatta kalmak için içgüdüsel olarak geliştirdikleri temel savunma stratejileridir.

Klinik Psikolog Tuğçe Turanlar, psikodinamik yönelim ağırlıklı çalışmaktadır. Travmalarla çalışırken EMDR yöntemini, kişilik örüntüleriyle çalışırken Şema Terapiyi, ilişkilerde ise Gottman Çift Terapisi yaklaşımını kullanmaktadır. Özellikle narsisizm, bağlanma sorunları ve ilişkisel dinamikler üzerine yoğunlaşır. Yazılarında hem klinik deneyimlerinden hem de bilimsel araştırmalardan beslenerek psikolojik kavramları herkesin anlayabileceği bir dille aktarmayı amaçlar.

Kaynaklar

Baldwin, D. V. (2013). Primitive mechanisms of trauma response: An evolutionary perspective on trauma-related disorders. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 37(8), 1549-1566.

Baldwin, D. V. (2013). Primitive mechanisms of trauma response: An evolutionary perspective on trauma-related disorders. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 37(8), 1549-1566.

Travma Sonrası Tepkiler yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.

Travmatik yaşantıların bedende bıraktığı izler ve bu izlere eşlik eden duygusal tepkiler, bedensel bellek kavramı üzerinden daha ayrıntılı biçimde ele alınabilir (bkz. Bedensel Bellek yazıları).

EMDR Terapisi Nedir?

Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme (EMDR), Francine Shapiro’nun 1987 yılında spontan göz hareketlerinin rahatsız edici düşüncelerin yoğunluğunu azalttığını fark etmesiyle geliştirilmiş bir psikoterapi yaklaşımıdır. EMDR, travmatik anıların beyinde nasıl depolandığını ve işlendiğini hedef alarak çalışır.

Travmatik yaşantılar; duygu, düşünce ve beden duyumlarıyla birlikte yeterince işlenmeden depolandığında, tetikleyici bir durumla karşılaşıldığında aynı yoğunlukla yeniden ortaya çıkabilir. Bu süreç her bireyde aynı biçimde işlemez; genetik, gelişimsel ve ilişkisel faktörler, travmanın nasıl depolanacağını ve yeniden deneyimleneceğini belirgin biçimde etkiler.

EMDR Terapisinin Kuramsal Dayanağı: Adaptif Bilgi İşleme Modeli

EMDR terapisi kuramsal temellerinin merkezinde Adaptif Bilgi İşleme Modeli yer alır. Bu model, her insanda doğal olarak var olduğu varsayılan bir psikolojik işleme sistemine dayanır. Normal koşullarda bu sistem, yaşantıların anlamlandırılarak belleğe entegre edilmesini sağlar.

Travmatik deneyimler sırasında bu doğal işleme süreci kesintiye uğradığında, anılar kendi nöral ağlarında “donmuş” biçimde kalır ve diğer işlevsel bellek ağlarıyla bütünleşemez. Bu kopukluk, travmaya eşlik eden duygusal ve bedensel belirtilerin devam etmesine zemin hazırlar (Shapiro, 2016).

EMDR terapisi, bu doğal bilgi işleme sürecini yeniden harekete geçirerek işlevsel olmayan biçimde depolanmış anıların adaptif şekilde yeniden yapılandırılmasını hedefler (Shapiro & Laliotis, 2011).

EMDR Terapisinde Çift Yönlü Uyarım

EMDR sürecinde kullanılan çift yönlü uyarımlar — göz hareketleri, işitsel ya da dokunsal uyaranlar — beynin her iki hemisferini sırayla aktive eder. Bu uyarım biçimi, travmatik anıya ait görüntülerin canlılığını azaltır; duygusal yükün ve bedensel tepkilerin düzenlenmesine katkı sağlar.

Bu süreçte travmatik anı tamamen silinmez. Ancak anıya eşlik eden yoğun rahatsızlık azalır ve kişi yaşantıyı daha bütünlüklü, daha az tehdit edici bir çerçevede değerlendirebilir.

EMDR Terapisinde Çalışılan Temel Bileşenler

EMDR terapisi sırasında işlemlemeye dahil edilen başlıca bileşenler şunlardır:

• Travmatik anıya ilişkin imge

• Kendilikle ilgili olumsuz biliş

• Hedeflenen olumlu biliş

• Anıya eşlik eden duygusal tepkiler

• Bedensel duyumlar

Bu bileşenler, danışanın öznel rahatsızlık düzeyi ve bedensel tepkileri belirgin biçimde azalıncaya kadar terapötik sürecin parçası olarak ele alınır.

EMDR Terapisinin Klinik Süreci

EMDR terapisi, sekiz aşamalı yapılandırılmış bir protokol çerçevesinde uygulanır. Bu aşamalar; danışan öyküsünün alınması, hazırlık, hedef anının değerlendirilmesi, duyarsızlaştırma, olumlu bilişin yerleştirilmesi, beden taraması, kapanış ve yeniden değerlendirmeden oluşur.

Bu yapılandırılmış çerçeve, sürecin danışanın ihtiyaçlarına göre esnek biçimde ilerlemesine olanak tanırken, terapötik güvenliğin korunmasını da sağlar.

EMDR Terapisinin Etkisi Üzerine

Araştırmalar, EMDR’nin özellikle travma sonrası stres belirtileri olmak üzere birçok psikolojik zorlanmada etkili olduğunu göstermektedir. EMDR terapisi; Amerikan Psikiyatri Birliği, Dünya Sağlık Örgütü ve Uluslararası Travmatik Stres Çalışmaları Birliği tarafından etkin bir psikoterapi yöntemi olarak kabul edilmektedir.

EMDR Terapisi Hakkında Klinik Bir Not

EMDR terapisi, lisanslı ve bu alanda eğitim almış ruh sağlığı uzmanları tarafından uygulanmalıdır. Her birey için sürecin süresi ve derinliği farklılık gösterebilir. Terapi, hızdan çok güvenli ve bütünlüklü bir işlemleme sürecini esas alır.

Kaynak

Pagani, M., Amann, B. L., Landin-Romero, R., & Carletto, S. (2017). Eye movement desensitization and reprocessing and slow wave sleep: A putative mechanism of action. Frontiers in Psychology, 8, Article 1935.

EMDR Terapisinin Kuramsal Temelleri yazısı ilk önce Tuğçe Turanlar üzerinde ortaya çıktı.