Ne Hissettiğini Bilememek: Aleksitimi Nedir?

“Nasıl hissediyorsun?” sorusu bazı kişiler için düşündüğünden daha zordur. Yanıt genellikle duygu değil, durum anlatımı olur: “İşler yoğundu.” Ya da bedensel bir tarif gelir: “İçim sıkışıyor.” Bu, ilgisizlik değil; duyguya ulaşan yolun daha ince olmasıdır.

Nasıl Görünür?

• Duyguları adlandırmakta zorlanma; “iyi” ve “kötü” dışında sözcük bulamama
• Duygusal uyarımı bedensel belirtiyle karıştırma (kalp çarpıntısı, mide sıkışması)
• Hayal kurma ve iç dünyaya yönelik düşünme eğiliminin az olması
• Dışa dönük, somut ve olgusal bir anlatım biçimi
• Başkalarının duygusal ipuçlarını okumakta güçlük

Neden Gelişir?

Aleksitimi tek bir nedene bağlanmaz. Duyguların konuşulmadığı, ifade edildiğinde cezalandırıldığı ya da görülmediği bir ortamda büyümek belirleyici olabilir: çocuk duygusunu adlandırmayı öğrenmek yerine onu kapatmayı öğrenir. Travmatik yaşantılar ve süregen stres de duygudan uzaklaşmayı bir korunma biçimi hâline getirebilir.

Bazı nörogelişimsel farklılıklarda ve depresyon gibi tablolarda da benzer güçlükler görülebilir; bu nedenle değerlendirme bütüncül yapılır.

Duygusuzluk ile Karıştırılmamalı

Aleksitimisi olan kişi hissetmez değildir. Tam tersine, sıklıkla yoğun ama tanımlanamayan bir uyarılmışlık yaşar. Adlandırılamayan duygu düzenlenemediği için birikir ve zaman zaman ani öfke, açıklanamayan yorgunluk ya da bedensel yakınmalar olarak dışa vurur.

İlişkilerde Ne Yaratır?

Partner çoğu zaman “duvara konuşuyorum” hissi yaşayabilir; kişi ise ne beklendiğini anlamadığı için sıkışır. Bu döngüde iki taraf da kendini yalnız hisseder. Burada işe yarayan, duygu talep etmek yerine daha somut sorular sormaktır: “Bugün bedeninde nasıl bir gerginlik vardı?” gibi.

Değişebilir mi?

Evet. Duygu sözcüklerini öğrenmek öğrenilebilir bir beceridir. Terapide sık kullanılan yollar arasında bedensel duyumdan başlamak, duygu adlarını genişletmek, günlük tutmak ve terapi ilişkisi içinde o an olanı birlikte adlandırmak yer alır. Psikodinamik çalışmada ayrıca duygunun neden kapatılmak zorunda kalındığı ele alınır.

Sık Sorulan Sorular

Aleksitimi bir hastalık mıdır?

Hayır. Tanı el kitaplarında ayrı bir bozukluk olarak yer almaz; bir işleyiş özelliği olarak tanımlanır ve farklı tablolara eşlik edebilir.

Otizmle aynı şey mi?

Hayır. Otizm spektrumunda aleksitimi daha sık görülebilir; ancak ikisi aynı şey değildir ve aleksitimi otizm olmadan da bulunur.

Duygularımı bilmiyorsam terapi işe yarar mı?

Evet. “Ne hissettiğimi bilmiyorum” cümlesi çalışmanın engeli değil, başlangıç noktasıdır.

İlgili Yazılar

Sahte Benlik Nedir? ve Duygusal Olarak Olgunlaşmamış Ebeveynler.

Bedenden Duyguya Giden Yol

Aleksitimiyle çalışırken sık kullanılan bir başlangıç noktası bedendir. Duygu adlandırılamıyorsa, önce nerede ve nasıl hissedildiği sorulur: göğüste bir sıkışma, boğazda bir düğüm, omuzlarda gerginlik. Bu somut tarifler zamanla duygu adlarıyla eşleşmeye başlar.

İkinci adım genellikle sözcük dağarcığını genişletmektir. “Kötü” yerine kırgın, öfkeli, kaygılı, utanmış, yalnız gibi ayrımlar yapabilmek, duygunun düzenlenmesini de kolaylaştırır; çünkü adlandırılan duygu daha taşınabilir hâle gelir.

Yakınlarına Ne Söylenebilir?

Aleksitimisi olan biriyle yaşayan kişi çoğu zaman kendini duyulmamış hisseder. Burada işe yarayan, duygusal cevap talep etmek yerine somut ve seçenekli sorular sormaktır: “Bugün daha çok yorgun muydun, gergin mi?” Bu tür sorular baskı yaratmadan bir kapı aralar.

Görüşme talepleri ve sorularınız için İletişim sayfasındaki bilgilerden ulaşabilirsiniz.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi yerine geçmez.