Mahşerin Dört Atlısı: İlişkileri Yıpratan Dört Davranış

Çiftlerin çoğu aynı konularda tartışır. Belirleyici olan neyi tartıştıkları değil, nasıl tartıştıklarıdır. Gottman’ın araştırmaları da tam bu noktaya bakar: tartışmanın biçimi, ilişkinin gidişatı hakkında içeriğinden daha fazla şey söyler.

1. Eleştiri

Şikâyet ile eleştiri farklıdır. Şikâyet davranışa yöneliktir: “Bu akşam geç kaldığın için üzüldüm.” Eleştiri ise kişiliğe yönelir: “Sen zaten hep düşüncesizsin.” İkincisi karşı tarafta savunma refleksini tetikler ve asıl mesele konuşulamadan kaybolur.

Panzehiri, “sen” ile başlayan cümleler yerine kendi duygusunu ve ihtiyacını söylemektir.

2. Savunmacılık

Savunmacılık, gelen şikâyete sorumluluk almak yerine kendini haklı çıkarma ya da karşı suçlamayla yanıt vermektir: “Ben mi? Sen geçen hafta ne yaptın?” Amaç kendini korumaktır; ancak sonuç çoğu zaman çatışmanın büyümesidir.

Panzehiri, hatanın küçük bir kısmını bile olsa kabul etmektir. Bu, tartışmanın tonunu hızla değiştirir.

3. Taş Duvar Örme

Taş duvar örme, kişinin konuşmadan çekilmesi, yanıt vermemesi ya da fiziksel olarak ortamdan uzaklaşmasıdır. Genellikle kötü niyetten değil, aşırı uyarılmışlıktan kaynaklanır: kişi o an konuşmayı sürdüremeyecek kadar gerilmiştir.

Panzehiri, sessizce çekilmek yerine ara istemektir: “Şu an devam edemiyorum, yirmi dakika sonra konuşalım.” Söz verilen zamanda geri dönmek önemlidir.

4. Küçümseme

Küçümseme; alay, göz devirme, aşağılayıcı mizah ya da üstten bakan bir tonla kendini gösterir. Gottman’ın çalışmalarında ilişkinin gidişatını en güçlü biçimde olumsuz etkileyen davranış olarak öne çıkar; çünkü karşı tarafa yalnızca “hatalısın” değil, “değersizsin” mesajını taşır.

Panzehiri uzun vadelidir: ilişkide takdirin ve olumlu bakışın günlük olarak beslenmesi.

Bu Davranışlar Görülüyorsa Ne Yapmalı?

Dördünün de zaman zaman görülmesi olağandır; hiçbir ilişki bunlardan tümüyle muaf değildir. Önemli olan fark edildiğinde onarım girişiminde bulunulmasıdır: özür dilemek, tonu yumuşatmak, mizahı yıkıcı olmayan biçimde kullanmak ya da “yeniden başlayalım” demek. Gottman’ın araştırmalarında onarım girişimlerinin varlığı, çatışmanın kendisinden daha belirleyicidir.

Sık Sorulan Sorular

Bu davranışlar varsa ilişki biter mi?

Hayır. Bunlar bir kader göstergesi değil, üzerinde çalışılabilecek örüntülerdir. Belirleyici olan sıklıkları ve onarımın olup olmadığıdır.

Tartışmamak daha mı iyi?

Hayır. Çatışmadan kaçınmak da mesafe yaratır. Mesele tartışmamak değil, tartışırken bağı koparmamaktır.

Tek taraflı değiştirilebilir mi?

Bir kişinin kendi tepkisini değiştirmesi bile döngüyü yavaşlatabilir. Ancak kalıcı değişim genellikle iki tarafın da katılımıyla olur.

İlgili Yazılar

Gottman Çift Terapisi, Çift Terapisine Ne Zaman Başvurulur? ve Sağlıklı İlişkide İletişim.

Onarım Girişimleri Neden Bu Kadar Önemli?

Gottman’ın çalışmalarında öne çıkan bulgulardan biri, mutlu çiftlerin daha az tartışmadığıdır; farkları tartışma sırasında birbirlerine uzattıkları küçük onarım girişimleridir. Bir espri, tonun yumuşaması, “dur, yanlış başladım” demek ya da elini tutmak bu girişimlerden sayılır.

Belirleyici olan girişimin zarifliği değil, karşı tarafın onu kabul edip etmemesidir. Onarım girişimlerinin sürekli reddedildiği ilişkilerde çatışma tırmanmaya devam eder.

Tartışmayı Başlatma Biçimi

Gottman’ın vurguladığı bir diğer nokta, bir tartışmanın ilk üç dakikasının çoğu zaman sonucunu belirlediğidir. Sert bir açılış (suçlama, genelleme, küçümseyen bir ton) tartışmanın gidişatını baştan sertleştirir. Yumuşak açılış ise şikâyeti kişiliğe değil duruma bağlar: “Dün akşam yalnız hissettim, birlikte vakit geçirmeyi özledim.”

Görüşme talepleri ve sorularınız için İletişim sayfasındaki bilgilerden ulaşabilirsiniz.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi yerine geçmez.